Risk Analizi ve Risk Değerlendirmesi Nedir?
Risk analizi, işyerinde çalışanların sağlık ve güvenliğini etkileyebilecek tehlikelerin sistematik biçimde belirlenmesi ve bu tehlikelerden kaynaklanabilecek risklerin değerlendirilmesi sürecidir.
İş sağlığı ve güvenliği açısından temel amaç, bir iş kazası veya sağlık problemi ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek yerine tehlikeleri önceden tespit etmek ve riskleri kabul edilebilir seviyelere indirmek için gerekli önlemleri planlamaktır.
Risk değerlendirmesi neden önemlidir?
Her işyerinin çalışma şekli, kullanılan ekipmanları, çalışan profili ve karşılaşabileceği tehlikeler farklıdır. Bu nedenle risk değerlendirmesinin işletmenin gerçek çalışma koşullarına göre hazırlanması gerekir.
Doğru yürütülen bir risk değerlendirmesi;
İşyerindeki tehlikelerin sistematik olarak belirlenmesine
Öncelikli risklerin ortaya çıkarılmasına
Alınması gereken tedbirlerin planlanmasına
İş kazalarının önlenmesine yönelik çalışmaların güçlendirilmesine
Çalışan sağlığının korunmasına
İSG faaliyetlerinin ölçülebilir ve takip edilebilir hale gelmesine
katkı sağlar.
Tehlike ve risk arasındaki fark nedir?
Tehlike ve risk kavramları sıkça birbirinin yerine kullanılsa da aynı şeyi ifade etmez.
Tehlike; zarar verme potansiyeli bulunan kaynak, durum veya davranıştır. Örneğin koruyucusu bulunmayan hareketli bir makine parçası bir tehlikedir.
Risk ise bu tehlikenin çalışan üzerinde zarara yol açma ihtimali ve ortaya çıkabilecek sonucun ciddiyetiyle ilişkilidir.
Risk değerlendirmesinde yalnızca tehlikelerin listelenmesi yeterli değildir. Tehlikenin hangi çalışanları etkileyebileceği, olası sonuçları ve mevcut kontrol önlemleri de değerlendirilmelidir.
Risk analizi nasıl yapılır?
Risk değerlendirmesi işletmenin yapısına göre farklı yöntemlerle yürütülebilir. Ancak genel olarak süreç şu aşamalardan oluşur:
İşyerinin mevcut durumu incelenir.
Faaliyetler ve çalışma alanları belirlenir.
Tehlike kaynakları tespit edilir.
Tehlikelerden etkilenebilecek kişiler belirlenir.
Mevcut kontrol önlemleri incelenir.
Riskler uygun yöntemle değerlendirilir.
Öncelikli riskler belirlenir.
Alınması gereken ilave tedbirler planlanır.
Sorumlular ve tamamlanma süreleri oluşturulur.
Uygulanan tedbirlerin etkinliği takip edilir.
Risk değerlendirmesi ekibinde kimler bulunur?
Risk değerlendirmesi yalnızca bir kişinin hazırladığı standart bir belge olarak ele alınmamalıdır. İşyerindeki farklı faaliyetlerin ve risklerin doğru anlaşılabilmesi için ilgili kişilerin sürece katkı sağlaması önemlidir.
İlgili mevzuatın öngördüğü ekip yapısına göre işveren veya işveren vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcileri, destek elemanları ve işyerindeki tehlikeler konusunda bilgi sahibi çalışanlar değerlendirme sürecinde görev alabilir.
İşyerinin yapısına ve çalışma koşullarına göre gerekli teknik bilgiye sahip farklı kişilerin görüşlerinden de yararlanılabilir.
Hangi tehlikeler değerlendirilir?
Risk değerlendirmesinde işyerinin tüm faaliyetleri dikkate alınmalıdır.
İşletmenin sektörüne göre değerlendirilebilecek başlıca risk alanları şunlardır:
Makine ve ekipman kaynaklı tehlikeler
Elektrik riskleri
Yangın ve patlama riskleri
Yüksekte çalışma
Kayma, takılma ve düşmeler
Elle taşıma işleri
Kimyasal maddeler
Gürültü
Titreşim
Toz ve diğer çalışma ortamı etkenleri
Ergonomik riskler
Biyolojik etkenler
Trafik ve araç hareketleri
Basınçlı ekipmanlar
Kaldırma ve iletme ekipmanları
Psikososyal riskler
Acil durumlar
Bu liste her işyerinde aynı değildir. İşletmenin yaptığı işe özgü tehlikelerin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Saha incelemesi neden gereklidir?
Risk analizi yalnızca ofiste hazırlanan dokümanlardan oluşmamalıdır. Çalışma alanlarının yerinde incelenmesi, gerçek tehlikelerin belirlenmesi açısından önemlidir.
Saha incelemesinde çalışanların işi nasıl gerçekleştirdiği, ekipmanların nasıl kullanıldığı, mevcut güvenlik önlemleri ve çalışma ortamının özellikleri gözlemlenir.
Kağıt üzerinde güvenli görünen bir proses, uygulamada farklı riskler barındırabilir. Bu nedenle saha gözlemleri risk değerlendirmesinin en önemli bilgi kaynaklarından biridir.
Çalışanların risk değerlendirmesine katkısı
Bir işi her gün gerçekleştiren çalışanlar, çalışma sırasında karşılaşılan tehlikeler hakkında önemli bilgiye sahip olabilir.
Bu nedenle çalışanların görüşlerinin alınması ve sahadaki gerçek uygulamaların değerlendirmeye dahil edilmesi risk analizinin kalitesini artırır.
Çalışanlardan gelen ramak kala bildirimleri, ekipman sorunları ve tehlikeli durum bildirimleri de risk değerlendirmesinin güncellenmesine katkı sağlayabilir.
Risklerin önceliklendirilmesi
Tespit edilen bütün risklerin aynı seviyede değerlendirilmesi doğru değildir.
Riskin meydana gelme olasılığı, maruziyet ve olası sonucun ciddiyeti gibi kriterler kullanılarak riskler önceliklendirilebilir.
Yüksek öncelikli riskler için gerekli kontrol önlemlerinin mümkün olan en kısa sürede uygulanması gerekir. Daha düşük seviyedeki riskler ise planlı biçimde takip edilir.
Kullanılacak risk değerlendirme yöntemi işyerinin faaliyetlerine ve risk yapısına uygun seçilmelidir.
Risk kontrol hiyerarşisi
Bir risk tespit edildiğinde ilk seçenek yalnızca çalışanlara kişisel koruyucu donanım vermek olmamalıdır.
Riskleri kontrol ederken öncelikle tehlikenin tamamen ortadan kaldırılması değerlendirilmelidir.
Genel yaklaşım şu sırayı izler:
Tehlikeyi ortadan kaldırmak
Daha az tehlikeli yöntem veya maddeyle değiştirmek
Mühendislik ve toplu korunma tedbirleri uygulamak
Organizasyonel ve idari önlemler almak
Gerekli durumlarda kişisel koruyucu donanım kullanmak
Kalıcı ve kaynağında alınan önlemler, yalnızca çalışanın davranışına bağlı tedbirlerden genellikle daha etkili bir koruma sağlar.
Risk analizi bir kere yapılması yeterli bir çalışma mıdır?
Hayır. Risk değerlendirmesi yaşayan bir süreçtir.
İşyerinde önemli değişiklikler meydana geldiğinde veya mevcut risk değerlendirmesinin geçerliliğini etkileyebilecek yeni bir durum ortaya çıktığında değerlendirme gözden geçirilmelidir.
Örneğin;
Yeni makine veya ekipman alınması
Üretim yönteminin değişmesi
Yeni kimyasal maddelerin kullanılması
İşyerinin taşınması veya çalışma alanının değişmesi
Yeni risklerin ortaya çıkması
İş kazası veya önemli bir ramak kala olay yaşanması
risk değerlendirmesinin tekrar ele alınmasını gerektirebilir.
Ayrıca ilgili mevzuatta işyerinin tehlike sınıfına göre risk değerlendirmelerinin yenilenmesine ilişkin azami süreler bulunmaktadır.
Risk analizi ile işyeri ortam ölçümleri arasındaki ilişki
Bazı tehlikelerin yalnızca gözlem yoluyla değerlendirilmesi yeterli olmayabilir.
Gürültü, toz, kimyasal etkenler, titreşim ve benzeri çalışma ortamı faktörlerinde maruziyet seviyelerinin belirlenebilmesi için ölçüm yapılması gerekebilir.
Risk değerlendirmesi sonucunda ölçüm ihtiyacı ortaya çıktığında İşyeri Ortam Ölçümleri hizmetiyle birlikte değerlendirme yapılabilir.
Ölçüm sonuçları, mevcut risk seviyesinin ve alınacak önlemlerin değerlendirilmesine önemli veri sağlar.
Risk analizi ve periyodik kontroller
İşyerinde kullanılan bazı ekipmanların güvenli durumda olduğunun belirlenmesi için belirli şartlarda periyodik kontroller gerçekleştirilmesi gerekir.
Risk değerlendirmesinde ekipman kaynaklı bir tehlike tespit edildiğinde ilgili ekipmanın bakım, muayene veya kontrol kayıtları da incelenebilir.
Kaldırma ekipmanları, basınçlı ekipmanlar ve elektrik tesisatı gibi alanlarda ihtiyaç duyulan kontroller için Periyodik Muayene ve Kontroller hizmetimizle birlikte planlama yapılabilir.
Risk değerlendirmesi ve çalışan eğitimleri
Tehlikelerin kontrol altına alınmasında teknik önlemler kadar çalışanların bilgilendirilmesi de önemlidir.
Çalışanların işyerindeki riskleri bilmesi, güvenli çalışma yöntemlerini öğrenmesi ve acil durumlarda nasıl hareket edeceğini anlaması gerekir.
Risk değerlendirmesinde belirlenen tehlikeler, işyerinde planlanacak eğitimlerin içeriğinin oluşturulmasında da önemli bir kaynak olabilir.
İşletmenizin eğitim ihtiyaçları için Eğitimler bölümümüzü inceleyebilirsiniz.
Risk değerlendirmesinde dokümantasyon ve takip
Risk değerlendirmesinin hazırlanması sürecin sonu değildir.
Belirlenen önlemlerin kim tarafından ve hangi süre içerisinde uygulanacağının takip edilmesi gerekir.
Etkin bir takip sisteminde;
Tespit edilen risk
Mevcut önlem
Alınması gereken ek tedbir
Sorumlu kişi
Hedef tarih
Tamamlanma durumu
gibi bilgiler düzenli olarak izlenebilir.
Bu yaklaşım risk değerlendirmesinin yalnızca dosyada duran bir belge yerine gerçek bir iyileştirme aracına dönüşmesini sağlar.
Risk analizi hizmeti alırken nelere dikkat edilmelidir?
Risk değerlendirmesi hizmeti seçerken yalnızca dokümanın sayfa sayısına veya kullanılan risk matrisine bakılmamalıdır.
Önemli olan değerlendirmede işyerinin gerçek koşullarının ele alınmasıdır.
Dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:
İşyerinin yerinde incelenmesi
Faaliyetlerin ayrıntılı değerlendirilmesi
Çalışanların gerçek çalışma yöntemlerinin gözlemlenmesi
İşletmeye özgü risklerin belirlenmesi
Önlemlerin uygulanabilir olması
Sorumlu ve terminlerin takip edilmesi
Değişikliklerde dokümanın güncellenmesi
İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin gerekli katkısının sağlanması
Risk analizi ve OSGB hizmetleri
Risk değerlendirmesi, işletmenin genel iş sağlığı ve güvenliği sisteminin temel bileşenlerinden biridir.
İş Güvenliği Uzmanlığı, İşyeri Hekimliği, İşyeri Ortam Ölçümleri, Periyodik Muayene ve Kontroller ve çalışan eğitimleriyle birlikte yürütüldüğünde daha bütüncül bir İSG yönetimi oluşturulabilir.
Tüm süreçlerin birlikte planlanması için OSGB Hizmetleri sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Etra Akademi ile risk analizi hizmeti
Etra Akademi olarak risk değerlendirmesini standart bir evrak çalışması olarak değil, işletmenin gerçek çalışma koşullarını ortaya koyan ve önleyici faaliyetlere yön veren bir süreç olarak ele alıyoruz.
Faaliyet alanınız, çalışma sahalarınız, kullanılan ekipmanlar ve çalışanların maruz kalabileceği tehlikeler değerlendirilerek işletmenize uygun risk analizi sürecinin oluşturulmasına destek sağlıyoruz.
İşyeriniz için risk değerlendirmesi planlamak ve hizmet kapsamını belirlemek için teklif talebi oluşturabilir veya bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Risk Analizi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Risk analizi nedir?+
Risk analizi, işyerindeki tehlikelerin belirlenmesi ve bu tehlikelerden kaynaklanabilecek risklerin değerlendirilerek gerekli kontrol önlemlerinin planlanması sürecinin önemli bir parçasıdır.
Risk analizi ile risk değerlendirmesi aynı şey midir?+
Günlük kullanımda iki ifade sıklıkla aynı anlamda kullanılmaktadır. Teknik olarak risk analizi risklerin incelenmesine odaklanırken risk değerlendirmesi; tehlikelerin belirlenmesi, risklerin analiz edilmesi, kontrol tedbirlerinin planlanması ve sürecin izlenmesini kapsayan daha geniş bir çalışmadır.
Risk değerlendirmesi hangi işyerlerinde yapılır?+
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki işverenlerin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri içinde risk değerlendirmesi önemli bir yer tutar. İşyerinin özel durumu ve mevzuat kapsamı ayrıca değerlendirilmelidir.
Risk değerlendirmesini sadece iş güvenliği uzmanı mı yapar?+
Hayır. Risk değerlendirmesi mevzuatta tanımlanan bir ekip tarafından yürütülür. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi de görevlendirilmiş olmaları halinde ekibin çalışmalarına kendi uzmanlık alanlarıyla katkı sağlar.
Risk analizi için işyerinde saha incelemesi gerekir mi?+
İşyerinin gerçek çalışma koşullarının ve tehlikelerin doğru değerlendirilebilmesi için saha incelemesi önemli bir aşamadır. Yalnızca standart dokümanlar üzerinden hazırlanan değerlendirmeler işletmeye özgü riskleri gözden kaçırabilir.
Risk değerlendirmesi ne zaman yenilenir?+
İlgili mevzuatta tehlike sınıfına göre yenileme süreleri bulunur. Ayrıca işyerinin taşınması, teknoloji veya ekipman değişiklikleri, üretim yönteminin değişmesi ya da yeni bir tehlikenin ortaya çıkması gibi riskleri etkileyen durumlarda değerlendirme yenilenebilir.
Risk değerlendirmesinde ortam ölçümü gerekir mi?+
Her işyerinde aynı ölçümlerin yapılması gerekmez. Gürültü, toz, kimyasal etken veya benzeri maruziyetlerin değerlendirilmesi için ihtiyaç ortaya çıkarsa uygun iş hijyeni ölçümleri planlanabilir.
Risk analizi hizmetinin fiyatı nasıl belirlenir?+
Hizmet bedeli; işyerinin büyüklüğü, faaliyet alanı, çalışan sayısı, saha sayısı, proseslerin karmaşıklığı ve değerlendirilmesi gereken risklerin kapsamına göre değişebilir.
İşyerinizdeki Riskleri Birlikte Değerlendirelim
İşyerinizin faaliyetlerini, çalışma alanlarını ve mevcut risklerini değerlendirelim; uygulanabilir kontrol önlemlerini içeren işletmenize özel risk değerlendirmesi sürecini planlayalım.