Çalışma Ortamını Ölçün, Riskleri Veriye Dayalı Değerlendirin

İşyeri ortam ölçümleri, çalışanların çalışma sırasında maruz kalabileceği fiziksel, kimyasal ve benzeri etkenlerin ölçülerek değerlendirilmesine yönelik çalışmalardır.

Bazı tehlikeler yalnızca gözlem yoluyla doğru şekilde değerlendirilemez. Örneğin bir çalışma alanının gürültülü olduğu fark edilebilir ancak çalışanların maruz kaldığı seviyenin belirlenebilmesi için uygun ölçüm yapılması gerekir.

Bu nedenle işyeri ortam ölçümleri, risk değerlendirmesini sayısal verilerle destekleyen önemli iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarından biridir.

İşyeri ortam ölçümleri neden yapılır?

Çalışma ortamındaki bazı etkenler çalışanların sağlığını kısa veya uzun vadede etkileyebilir.

Ölçüm çalışmaları sayesinde maruziyet seviyeleri hakkında daha objektif veriler elde edilir ve gerekli kontrol önlemlerinin belirlenmesine katkı sağlanır.

İşyeri ortam ölçümlerinin temel amaçları arasında şunlar yer alabilir:

• Çalışma ortamındaki maruziyetlerin belirlenmesi

• Risk değerlendirmesinin sayısal verilerle desteklenmesi

• Çalışan sağlığını etkileyebilecek etkenlerin tespit edilmesi

• Mevcut kontrol önlemlerinin yeterliliğinin değerlendirilmesi

• İlave teknik veya organizasyonel önlemlerin planlanması

• Çalışanların sağlık gözetiminin daha doğru planlanmasına katkı sağlanması

• İş sağlığı ve güvenliği iyileştirme çalışmalarına veri oluşturulması

Hangi işyeri ortam ölçümleri yapılabilir?

İşyerinin faaliyet alanına ve çalışanların maruz kaldığı risklere göre farklı ölçüm türlerine ihtiyaç duyulabilir.

Başlıca ölçüm alanları şunlardır:

• Gürültü ölçümü

• Kişisel gürültü maruziyeti ölçümü

• Toz ölçümü

• Kişisel toz maruziyeti ölçümü

• Titreşim ölçümü

• Aydınlatma ölçümü

• Termal konfor ölçümleri

• Kimyasal madde maruziyeti ölçümleri

• Gaz ve buhar ölçümleri

• İşyerinin faaliyet alanına göre ihtiyaç duyulan diğer iş hijyeni ölçümleri

Her işletmede bu ölçümlerin tamamının yapılması gerekmez. Hangi ölçümlere ihtiyaç duyulduğu, işyerinin riskleri ve çalışanların maruziyetleri dikkate alınarak belirlenmelidir.

Gürültü ölçümü nedir?

Gürültü, birçok üretim ve sanayi faaliyetinde çalışanların karşılaşabileceği önemli fiziksel etkenlerden biridir.

Makine, ekipman, üretim hatları, darbeli işlemler ve çeşitli çalışma faaliyetleri yüksek ses seviyelerine neden olabilir.

Gürültü ölçümleri sayesinde çalışanların maruz kaldığı seviyeler hakkında veri elde edilir ve gerekli önlemlerin belirlenmesine yardımcı olunur.

Gürültünün kontrolünde yalnızca kişisel kulak koruyucu kullanımı düşünülmemelidir. Mümkün olduğunda gürültünün kaynağında azaltılması, ekipmanların iyileştirilmesi, izolasyon ve çalışma düzeninin değiştirilmesi gibi yöntemler de değerlendirilmelidir.

Kişisel gürültü maruziyeti neden önemlidir?

Bir çalışma alanındaki genel gürültü seviyesi ile bir çalışanın vardiya boyunca maruz kaldığı gürültü aynı olmayabilir.

Çalışan gün içerisinde farklı bölümlerde görev yapabilir veya farklı gürültü kaynaklarına maruz kalabilir.

Kişisel maruziyet ölçümleri, çalışanın yaptığı iş dikkate alınarak maruziyetin daha ayrıntılı değerlendirilmesine yardımcı olur.

Bu veriler, iş güvenliği önlemleri ve çalışanların sağlık gözetimi süreçlerinin planlanmasında kullanılabilir.

Toz ölçümü neden yapılır?

Tozlu çalışma ortamları özellikle üretim, inşaat, madencilik, ahşap işleme, taş kesme, taşlama ve benzeri faaliyetlerde önemli sağlık riskleri oluşturabilir.

Tozun miktarı kadar türü ve çalışanların ne kadar süreyle maruz kaldığı da önemlidir.

Toz ölçümleri sayesinde çalışma ortamındaki veya çalışanın solunum bölgesindeki maruziyet hakkında veri elde edilebilir.

Elde edilen sonuçlara göre;

• Havalandırma sistemleri

• Lokal emiş sistemleri

• Kapalı çalışma yöntemleri

• Islak çalışma yöntemleri

• Temizlik prosedürleri

• Kişisel koruyucu donanım kullanımı

gibi kontrol tedbirleri değerlendirilebilir.

Kimyasal maruziyet ölçümleri

Bazı işyerlerinde çalışanlar üretim sürecinde kullanılan kimyasalların gaz, buhar veya aerosol formlarına maruz kalabilir.

Boya, solvent, temizlik kimyasalları, yapıştırıcılar, üretim kimyasalları ve farklı proseslerden kaynaklanan maddeler çalışan sağlığı açısından değerlendirilmesi gereken etkenler olabilir.

Kimyasal maruziyet değerlendirmesinde kullanılan maddelerin güvenlik bilgi formları, çalışma yöntemi, maruziyet süresi ve ortam koşulları dikkate alınmalıdır.

Gerekli görülen durumlarda uygun ölçüm yöntemleriyle çalışanların maruziyeti değerlendirilir.

Titreşim ölçümü nedir?

Titreşim maruziyeti, özellikle titreşim üreten el aletleri, makineler, iş makineleri ve araçlarla çalışan kişiler açısından önem taşıyabilir.

Titreşim genel olarak el-kol titreşimi ve bütün vücut titreşimi gibi farklı maruziyet türleri açısından değerlendirilebilir.

Örneğin;

• Kırıcı ve delici el aletleri

• Taşlama ekipmanları

• Endüstriyel makineler

• Forkliftler

• İş makineleri

• Ağır araçlar

titreşim maruziyetine neden olabilir.

Ölçüm sonuçları, maruziyetin azaltılmasına yönelik teknik ve organizasyonel tedbirlerin planlanmasına katkı sağlar.

Aydınlatma ölçümü neden önemlidir?

Çalışma alanlarında yeterli ve uygun aydınlatma, çalışanların hem güvenliği hem de işin doğru şekilde yapılması açısından önemlidir.

Yetersiz aydınlatma;

• Görsel yorgunluğa

• Hata oranının artmasına

• Takılma veya düşme risklerine

• Ekipman kullanımında güçlüğe

• Çalışan konforunun azalmasına

neden olabilir.

Aydınlatma ihtiyacı yapılan işe göre değişir. Hassas işlerin gerçekleştirildiği bir çalışma alanıyla depo veya koridorun aydınlatma ihtiyacı aynı değildir.

Termal konfor ölçümleri nedir?

Çalışanların bulunduğu ortamın sıcaklık, nem ve hava hareketi gibi özellikleri çalışma konforunu ve bazı durumlarda çalışan sağlığını etkileyebilir.

Aşırı sıcak veya soğuk ortamlar, yoğun fiziksel çalışma ve uygun olmayan hava koşulları çalışan performansını ve sağlık risklerini etkileyebilir.

Termal konfor değerlendirmelerinde işyerinin çalışma koşulları, yapılan işin niteliği ve ortam özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.

Ortam ölçümü ile kişisel maruziyet ölçümü arasındaki fark nedir?

Ortam ölçümü, belirli bir çalışma alanındaki etkenin seviyesini değerlendirmeye yardımcı olur.

Kişisel maruziyet ölçümü ise çalışanın yaptığı iş boyunca maruz kaldığı etkeni daha doğrudan değerlendirmeyi amaçlar.

Örneğin bir üretim alanında sabit noktadan gerçekleştirilen gürültü ölçümü çalışma ortamı hakkında bilgi verirken, çalışanın üzerinde kullanılan uygun ölçüm ekipmanı vardiya boyunca kişisel maruziyetin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Hangi yöntemin kullanılacağı ölçümün amacı ve değerlendirilmek istenen risk doğrultusunda belirlenmelidir.

İşyeri ortam ölçümleri nasıl planlanır?

Doğru bir ölçüm çalışması yalnızca cihazın işyerine getirilip ölçüm yapılmasından ibaret değildir.

Ölçümden önce işyerinin faaliyetlerinin ve maruziyet kaynaklarının anlaşılması gerekir.

Genel süreç şu şekilde ilerleyebilir:

1. İşyerinin faaliyetleri değerlendirilir.

2. Çalışma alanları incelenir.

3. Çalışanların görevleri ve maruziyet grupları belirlenir.

4. Risk değerlendirmesi ve mevcut bilgiler incelenir.

5. Ölçülmesi gereken etkenler belirlenir.

6. Uygun ölçüm yöntemi ve noktaları planlanır.

7. Ölçümler çalışma koşullarını temsil edecek şekilde gerçekleştirilir.

8. Sonuçlar değerlendirilir.

9. Gerekli iyileştirme alanları belirlenir.

10. Değişiklik veya ihtiyaç halinde ölçümler yeniden planlanır.

Ölçüm yapılacak noktalar nasıl belirlenir?

İşyerinin tamamında rastgele noktalardan ölçüm yapmak doğru bir yaklaşım değildir.

Ölçüm noktaları ve kişisel maruziyet grupları belirlenirken;

• Çalışanların görevleri

• Kullanılan makineler

• Maruziyet kaynakları

• Çalışma süresi

• Üretim yoğunluğu

• Vardiya düzeni

• İşyerindeki fiziksel yerleşim

dikkate alınmalıdır.

Amaç, gerçek çalışma koşullarını mümkün olduğunca temsil eden sonuçlar elde etmektir.

İşyeri ortam ölçümleri risk analizini nasıl destekler?

Risk değerlendirmesi sırasında bazı tehlikelerin ölçüm ihtiyacı doğabilir.

Örneğin çalışanların yüksek gürültüye maruz kaldığı düşünülüyorsa, yalnızca gözleme dayanarak risk seviyesini belirlemek yeterli olmayabilir.

Bu noktada yapılan ölçüm, risk değerlendirmesine sayısal veri sağlar.

Ölçüm sonuçları;

• Risk seviyesinin yeniden değerlendirilmesi

• Kontrol önlemlerinin belirlenmesi

• Çalışanların sağlık gözetiminin planlanması

• Teknik iyileştirme ihtiyacının belirlenmesi

gibi süreçlere katkı sağlayabilir.

İşyerinizdeki tehlikelerin genel değerlendirmesi için Risk Analizi hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

Ölçüm sonucunda yüksek maruziyet tespit edilirse ne yapılır?

Bir ölçüm sonucunun olumsuz çıkması yalnızca raporlanıp dosyalanması gereken bir sonuç değildir.

Maruziyetin azaltılması için uygun kontrol tedbirleri değerlendirilmelidir.

Öncelikle tehlikenin kaynağında azaltılması hedeflenir.

Örneğin;

• Daha düşük gürültülü ekipman kullanılması

• Kapalı sistem oluşturulması

• Havalandırma veya lokal emiş kurulması

• Makine izolasyonu yapılması

• Çalışan ile tehlike kaynağı arasına bariyer konulması

• Çalışma yönteminin değiştirilmesi

• Maruziyet süresinin düzenlenmesi

gibi tedbirler değerlendirilebilir.

Kişisel koruyucu donanımlar ise gerekli durumlarda diğer kontrol tedbirlerini tamamlayan bir unsur olarak kullanılmalıdır.

Sağlık gözetimi ile ortam ölçümleri arasındaki ilişki

Çalışanların maruz kaldığı etkenlerin bilinmesi, sağlık gözetiminin doğru planlanmasına katkı sağlar.

Örneğin yüksek gürültü maruziyeti bulunan çalışanlarda işitme sağlığının takibi, tozlu ortamlarda çalışanlarda ise solunum sistemiyle ilgili değerlendirmeler önem kazanabilir.

İşyeri hekimi, çalışanların maruz kaldıkları riskleri ve ölçüm sonuçlarını sağlık gözetimi planında dikkate alabilir.

Çalışan sağlığı süreçleri hakkında ayrıntılı bilgi için İşyeri Hekimliği ve Sağlık Taraması hizmetlerimizi inceleyebilirsiniz.

Ölçümler ne zaman tekrarlanmalıdır?

İşyeri ortam ölçümlerinin tekrar ihtiyacı sabit bir takvimden ibaret olmayabilir.

İşyerinde maruziyetleri etkileyebilecek önemli değişiklikler olduğunda ölçümlerin yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.

Örneğin;

• Yeni makine alınması

• Üretim kapasitesinin değişmesi

• Yeni kimyasal kullanılması

• Havalandırma sisteminin değiştirilmesi

• İşyerinin yerleşiminin değişmesi

• Yeni bir proses oluşturulması

• Çalışanların maruziyet koşullarının değişmesi

yeniden ölçüm ihtiyacı doğurabilir.

Ayrıca ilgili mevzuat ve risk değerlendirmesi sonuçları doğrultusunda gerekli periyotlar ayrıca değerlendirilmelidir.

Ölçüm raporlarında nelere dikkat edilmelidir?

Ölçüm raporunun yalnızca bir sonuç tablosundan oluşması yeterli değildir.

Raporun yapılan ölçümün neyi temsil ettiğini açık biçimde ortaya koyması önemlidir.

Değerlendirmede şu bilgilerin açık olması beklenir:

• Ölçüm yapılan alan veya çalışan grubu

• Ölçülen etken

• Kullanılan yöntem

• Ölçüm tarihi

• Çalışma koşulları

• Elde edilen sonuçlar

• İlgili değerlendirme kriterleri

• Gerekli açıklamalar

Böylece sonuçların sonraki risk değerlendirmelerinde ve iyileştirme çalışmalarında kullanılabilmesi kolaylaşır.

İşyeri ortam ölçümü yaptırırken nelere dikkat edilmelidir?

Ölçümlerin doğru yapılması kadar ölçüm planının doğru oluşturulması da önemlidir.

Hizmet alınırken şu noktalar değerlendirilmelidir:

• Ölçüm ihtiyacının işyerinin gerçek risklerine göre belirlenmesi

• Uygun ölçüm yöntemlerinin kullanılması

• Çalışma koşullarının doğru temsil edilmesi

• Kişisel maruziyetlerin gerektiğinde ayrıca değerlendirilmesi

• Kullanılan ekipmanların ölçüme uygun olması

• Sonuçların anlaşılır şekilde raporlanması

• Ölçüm sonuçlarının risk değerlendirmesiyle birlikte ele alınması

• Gerekli iyileştirmelerin takip edilmesi

İşyeri ortam ölçümleri ve OSGB hizmetleri

İşyeri ortam ölçümleri tek başına yürütülen bağımsız bir işlemden ziyade genel iş sağlığı ve güvenliği yönetiminin bir parçası olarak değerlendirilmelidir.

Risk Analizi, İş Güvenliği Uzmanlığı, İşyeri Hekimliği, Sağlık Taraması ve gerekli diğer İSG faaliyetleriyle birlikte ele alındığında ölçüm sonuçlarından daha etkin şekilde yararlanılabilir.

İş sağlığı ve güvenliği süreçlerinizin bütüncül planlanması için OSGB Hizmetleri sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Etra Akademi ile işyeri ortam ölçümleri

Etra Akademi olarak işyeri ortam ölçümlerini yalnızca rapor hazırlanması gereken bir işlem olarak değil, çalışma ortamındaki risklerin somut verilerle değerlendirilmesine yardımcı olan önemli bir İSG aracı olarak ele alıyoruz.

İşyerinizin faaliyet alanı, çalışma koşulları ve çalışanların maruz kalabileceği etkenler değerlendirilerek ihtiyaç duyulan ölçümlerin belirlenmesine ve uygun ölçüm planının oluşturulmasına destek sağlıyoruz.

İşyeri ortam ölçümleri hakkında bilgi almak ve işletmenize uygun hizmet kapsamını belirlemek için teklif talebi oluşturabilir veya bizimle iletişime geçebilirsiniz.